کانسپت در فرایند طراحی

یکی از مهمترین چالشهای انسان امروز حصول معنا ودرون مایه ای عمیق برای پدیده های اطرافش است. معماری به عنوان هنری برای ساختن از همان آغازین بارقه های مطرح شدنش در جوامع انسانی ، سرشار از مفاهیم و معناهای طبیعی بوده است ، شاید آن روزها الهام بشر از عوامل طبیعی معنای کانسپت امروز  را نداشت ،اما اثری ماندگار بر ذهن انسانها گذاشت و در طی قرنها رو به تکامل نهاد.امروز روز  طراح در جستجوی کانسپت جدید برای خلق فضایی تازه است و این که از کجا به آن برسد ،پروسه ای قابل بحث برای  طراحان امروز گشته است.-    فرآیند طراحی : « فرآیند طراحی در واقع مجموعه مراحلی است که یک طراح به صورت خودآگاه یا ناخودآگاه برای دست یافتن به راه حل مسئله طی می کند در حقیقت آنچه مهم است و مورد بررسی این درس نیز قرارگرفته خود طراحی نیست بلکه فرآیند انجام آن است .»-    طرح واره : « طرح واره را می توان مجموعه منظم فعالی از تجربیات گذشته و بنیان فکری طراح برای سازمان دادن و تفسیر وقایع آینده دانست .»کانسپت مفهوم تصویر ذهنی درونی شده است .طراحان تعابیر گوناگونی از قبیل طرح واره ، کانسپت ، پارتی ، مولد اولیه ، ایده بزرگ ، نگاره ها ، .... را برای این منظور به کار می برند .این چیزی که به ذهن طراح هجوم می آورد در یک لحظه خاص و افکار او را منسجم می کند و او را به پیش می برد در حقیقت همان تفکر مولد یا تفکر مهیج نامیده می شود .طراحی از یک سوال آغاز می شود و روند حرکت طراحی در ذهن صورت می گیرد مسئله شناسایی و تجزیه و تحلیل     می شود و اطلاعات مختلف اسکیماها به ذهن او هجوم می آورد و در زمانی در ناخودآگاه انسان چیزی ایجاد می شود که در حقیقت جواب کامل مسئله و یا راه حل نهایی سوال نمی باشد می توان گفت همان ایده محوری است که فرآیند طراحی را شکل می دهد . گاهی چون پیاله مقدس برای طراح است .یکی از حساس ترین مراحل روند طراحی انتخاب کانسپت است . تولد یک طرح واره مشخص نیست شاید در آغاز پروژه به صورت یک حس اولیه و یا انتهای پروژه در جزئیات اجرائی مشخص شود ولی در نهایت کانسپت یک دید کل نگر است که اجزای پروژه را سازماندهی می کند.شاید در اینجا بحث بر سر این نیست که کانسپت غلط یا درست کدام است بلکه می توان به این نتیجه رسید که در فرآیند طراحی مرحله تولد و برخورد با کانسپت باید موجود باشد و یا حتی ممکن است در مرحله ایده اصلی ما را به بن بست برساند در این حالت طراحان با تفکر خلاق به تغییر و یا بازنگری می پردازند . پس در طراحی می توان از میان ایده های مختلف و متعدد ایده ای را به عنوان ایده محوری برگزید .اصولا کانسپتی در طراحی موثر است که قدرت و انرژی کافی داشته باشد که تا آخرین مراحل روند طراحی با طراح همراه باشد بخصوص هنگامی که طراح خسته و دلزده از طراحی می شود .مولد اولیه نقش تغذیه تفکر طراح را به عهده دارد .سرچشمه کانسپت را شاید بتوان سه چیز دانست . اول می تواند  از جوهره اصلی مسئله و موضوع شکل گیرد .دوم قیود بیرونی ، عوامل محیطی و یا زمینه طرح می تواند منبعی برای  تولد ایده محوری طراحی باشد .سوم می توان طراح یا در حقیقت اصول راهنمای آنان را در هر پروژه زمینه ای برای شکل گیری کانسپت دانست .طراح از تفکر خلاقانه و ایجاد راه حل های بدیع برای حل مسئله ، به منظور رسیدن به ایده ها و دست یابی به کانسپت طرح استفاده می کند .از میان عوامل مختلفی که طراح را به دست یابی طرح واره ای در ذهن رهنمون می شود، می توان کانسپت قیاسی  ، استعاری ، جوهری ( جنبه های ذاتی ) ، برنامه ای ( پاسخ عملکردی ) و ایده آل گرا ( ارزش های مطلق ) را نام برد. .... هیچ چیزی نمی تواند از هیچ بوجود آید .هنر به مانند پنجره ای است که انسان آن را می گشایدتا فضای خانه را با طراوت و نسیم زیبای بیرون دلنشین تر کند . (شریعتی)

منبع:نشریه الکترونیکی هلا...اسفند 1386....انجمن علمی مهندسی معماری دانشگاه پیام نور ساری...www.memaran.org